Z historii powstania i działalności RPK

Tak o nas pisali ... (artykuł 1) (artykuł 2)

Nowości wydawnicze RPK (więcej informacji)

Dziennik "Nowiny Rzeszowskie" 19 stycznia 1973 r. doniósł, że staraniem Zarządu Głównego PTTK organizowane są w każdym z ówczesnych 17 województw regionalne pracownie krajoznawcze. Głównym ich zadaniem miało być w tamtych czasach koordynowanie krajoznawczej działalności Towarzystwa. Wraz z rozwojem turystyki istniało wówczas duże zapotrzebowanie na materiały omawiające walory poszczególnych regionów. Oprócz punktów "IT" oraz przewodników, których zadaniem było udzielanie i dostarczanie wyczerpujących informacji turystycznych, praktycznie nie było wówczas placówek zajmujących się profesjonalnie całokształtem zagadnień krajoznawczych. Zadaniem nowo powstających regionalnych pracowni krajoznawczych było: gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zainteresowanym wszelkich materiałów mówiących o bogactwie krajoznawczym danego regionu oraz udzielanie porad turystyczno-krajoznawczych i pomocy przy organizacji wypraw i eskapad turystycznych. Nieodzowna w tym celu była biblioteka, biblioteka ze zbiorami specjalistycznych wydawnictw, takich jak: mapy, przewodniki, informatory, poradniki itp. Spora ilość takich pozycji figurowała w inwentarzu PTTK, ale rozproszona w zarządzie okręgu, zarządzie oddziału, Biurze Obsługi Ruchu Turystycznego i w prywatnych zbiorach działaczy. Zarząd Główny PTTK w dniu 23 lutego 1973 r. podjął uchwałę o powołaniu Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Rzeszowie. Kroniki prasowe odnotowały, że Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Rzeszowie została uruchomiona 1 kwietnia 1973 r. Pracownicy etatowi i działacze społeczni ówczesnego zarządu okręgu i zarządu oddziału PTTK w Rzeszowie podjęli wspólną decyzję o zlokalizowaniu pracowni w jednym z pomieszczeń budynku przy ul. Matejki 2. Było to wtedy pomieszczenie na parterze, od strony podwórza. Pierwszym jej pracownikiem i zarazem kierownikiem był mgr Janusz Holski. W Polsce w tym czasie istniały regionalne pracownie krajoznawcze tylko w Gdańsku, Lublinie, Łodzi i Wrocławiu. Rzeszowska pracownia była jedyną na terenie południowo-wschodniej Polski. Na początek zgromadzono 1300 egzemplarzy książek, przewodników, albumów, map i poradników. W dwóch pomieszczeniach pracowni wygospodarowano kącik na czytelnię i punkt sprzedaży wydawnictw regionalnych. W początkowym okresie pracownia była czynna od 8.00 do 16.00 od poniedziałku do piątku, a w soboty od 8.00 do 14.00.
W pierwszym okresie działalności pracownię rzeszowską cechowała daleko posunięta wielokierunkowość działań. Poza prostym regulaminem pracowni opracowanym przez ZG PTTK nie było żadnych konkretnych wzorców pracy i działalności, żadnych ustabilizowanych form pracy. Czym się wobec tego zajmowano? Obok takich form jak udostępnianie książek, map i innych materiałów poprzez wypożyczenia, główny nacisk położono na zapewnienie - wszystkim formom turystyki i wypoczynku odpowiednich i właściwych treści turystyczno-krajoznawczych.
Pracownia zmierzała do tego, aby każda forma zorganizowanego wycieczkowania, każda forma turystyki kwalifikowanej była w dostatecznym stopniu nasycona elementami krajoznawstwa. Krajoznawstwo w tym przypadku było najważniejsze. Bo co to za turystyka bez jej powiązania z historią zwiedzanego regionu, jego kulturą, geografią, zabytkami kultury materialnej, folklorem i zagadnieniami etnograficznymi. Turystyka oderwana od tych zagadnień była i jest bezwartościowym "zaliczaniem" poszczególnych miejscowości czy regionów geograficznych. Nie wnosząc żadnych elementów poznawczych, nie uczy niczego, co jest szczególnie istotne dla środowiska naszych turystów, a szczególnie dla najmłodszych, których sporej grupy nie można lekceważyć. Samo zbieranie, gromadzenie i rozpowszechnianie materiałów o charakterze krajoznawczym, dotyczących naszego regionu, okazało się niewystarczające i nie wyczerpywało możliwości pracowni i jej pracowników. Wraz z rozwojem pracowni pojawiły się kolejne formy jej działalności, takie jak jej popularyzowanie krajoznawstwa i turystyki. Działalność popularyzatorska realizowana była głównie przez odczyty i pogadanki, audycje radiowe, artykuły prasowe, organizowanie wystaw, wydawanie własnych publikacji oraz kursy i inne formy.

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Rzeszowie w okresie 1998 - 2008 r.

Powstała w 1973 r. w Rzeszowie Regionalna Pracownia Krajoznawcza ma za sobą 35 letni okres działalności. W okresie ostatnich dziesięciu lat istnienia, kontynuowała przyjęte wcześniej programowe zadania w dziedzinie krajoznawstwa obejmując zasięgiem cały teren regionu, do grudnia 1998 woj. krośnieńskie, przemyskie, rzeszowskie i tarnobrzeskie, i od stycznia 1999 r. do chwili obecnej woj. podkarpackiego. RPK zajmuje 2 pomieszczenia /biblioteka i czytelnia/ na II piętrze budynku PTTK o powierzchni 52 m2 będące własnością Oddziału PTTK Rzeszów. W wymienionym okresie w Pracowni zatrudnieni byli: Teresa Ryściuk od 1994 r. Anna Smoleń od maja 2004 i Zygmunt Cebula nadal od stycznia 1991 r. Podstawowe formy działalności RPK w okresie ostatnich dziesięciu lat prowadzone były w następujących dziedzinach:

Biblioteka krajoznawcza

Księgozbiór Pracowni w okresie od 1998 r. do końca 2007 r. powiększył się o 3035 pozycji zapisanych w księgach inwentarzowych, w tym:
- wydawnictwa zwarte - 1800,
- mapy turystyczne i plany miejscowości - 470,
- czasopisma - 180,
- foldery broszury i informatory - 502,
- opracowania multimedialne, w tym kasety wideo - 83
osiągając ogółem 17 311 pozycji. Jest to zbiór specjalistyczny, na który składają się pozycje z dziedziny krajoznawczej, turystycznej i im pokrewnych. Niewątpliwie jest to jedna z nielicznych w Rzeszowie bibliotek, posiadająca tak duży specjalistyczny księgozbiór. Biblioteka Pracowni posiada dwa kartkowe katalogi: alfabetyczno - autorski i rzeczowy. Próby założenia katalogu komputerowego nie powiodły się. Utrzymanie, uzupełnianie i konserwacja zbiorów są możliwe dzięki bardzo dużej pomocy finansowej Oddziału PTTK w Rzeszowie, corocznym dotacjom Zarządu Głównego PTTK oraz indywidualnym darczyńcom. Przynajmniej raz w roku dokonuje się konserwacji posiadanych zbiorów, czyli porządkowanie i prace introligatorskie zniszczonych i uszkodzonych pozycji.
Na uwagę zasługują zbiory wielu kompletnych tytułów unikalnych, np. "Wierchy", "Płaj", "Magury", "Połoniny", "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", "Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata" oraz serie przewodników z cyklu "Podróże marzeń". Wartościowy jest także kompletny zbiór serii wydawnictw specjalistycznych Bieszczadzkiego Parku Narodowego: "Roczniki Bieszczadzkie", "Monografie Bieszczadzkie", "Ścieżki przyrodnicze". Ze zbiorów bibliotecznych RPK codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach jej otwarcia /dwa razy w godzinach popołudniowych/ korzysta duża grupa czytelników, najliczniej wywodząca się z kadry programowej PTTK. Bibliotekę i czytelnię odwiedza także wielu uczniów i studentów, nauczycieli i nauczycieli akademickich oraz innych zainteresowanych. W okresie od 1998 r. do chwili obecnej bibliotekę RPK odwiedziło 4225 osób korzystających ze zbiorów bibliotecznych.

Działalność popularyzatorska i edukacyjna /pogadanki i lekcje krajoznawcze

Popularyzacja krajoznawstwa i turystyki odbywa się poprzez organizację pogadanek, wykładów, spotkań, projekcji filmów wideo i multimedialnych, organizację wernisaży wystaw, wycieczki krajoznawcze i inne ciekawe formy. Odbiorcami najczęściej są zorganizowane grupy młodzieży szkolnej. Pracownicy RPK i współpracujący z Pracownią instruktorzy krajoznawstwa prowadzą w bibliotece i czytelni okazjonalnie pogadanki i lekcje krajoznawcze dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Sporadycznie spotkania te odbywają się bezpośrednio w szkołach i placówkach oświatowych. Dotychczas odbyło się 24 tego typu spotkania, w których udział wzięło 645 uczniów. Tematyka pogadanek i lekcji głównie dotyczyła krajoznawstwa, ale także zagadnień PTTK, turystyki, zdobywania odznak, uprawiania turystyki kwalifikowanej, znakowania szlaków turystycznych, bazy schronisk turystycznych. W omawianym okresie 1998 - 2007 Pracownia nie organizowała i nie prowadziła szkoleń dla kandydatów i kadry programowej Towarzystwa, jakie realizowane były w poprzednich dziesięcioleciach. W przyszłości organizacja ewentualnych szkoleń jest możliwa w RPK, bowiem Oddział PTTK w Rzeszowie dysponuje odpowiednia bazą i kadrą.

Działalność wydawnicza

Rozpoczęte w 1995 r. w Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Rzeszowie wydawanie Informatora organizacyjnego PTTK województw południowo-wschodniej Polski "Małopolskie Wędrówki" /wydano 8 numerów, 1/145 do 7/151 i numer specjalny/, od 1999 r. było kontynuowane pod zmienionym tytułem "Wędrowiec Małopolski". Zmiana tytułu związana była z koniecznością uzyskania w Bibliotece Narodowej numeru ISSN dla czasopisma wydawanego nieregularnie. Nie periodyczny charakter czasopisma wynika z braku stałego zabezpieczenia finansowego na bieżące numery i stały nakład. Redagowaniem pisma zajmuje się Kolegium Redakcyjne składające się z kilku osób należących do grupy aktywnych instruktorów krajoznawstwa z Oddziału PTTK w Rzeszowie. Dotychczasowy skład Kolegium Redakcyjnego "Małopolskich Wędrówek" i "Wędrowca Małopolskiego":
1. Cebula Zygmunt - /1995 - nadal/, sekretarz redakcji i redaktor prowadzący /1995 - 1998/.
2. Dziurawiec Tomasz - /1995 - nadal/.
3. Hadała Antoni - /1999 - nadal/, sekretarz redakcji /1999 - nadal/.
4. Jarosińska Małgorzata - /1999 - nadal/, redaktor prowadzący /1999 - 2004/.
5. Jońca Edmund - /1995 - nadal/.
6. Karczmarzewski Andrzej - /2005 - nadal/, redaktor prowadzący /2005 - nadal/.
7. Ślusarz Jacek - /1995 - 2002/, adiustacja tekstów i korekta /1995 - 2003/.
8. Taradajko Eugeniusz - /2005 - nadal/.
9. Wiktor Artur - /1999 - 2004/.
10. Zarzycki Bogusław - /1995 - 2000/.
11. Zawiślak Ryszard - /1995 - 2004/.

W okresie ostatnich dziesięciu lat nastąpiło kilka zmian kadrowych, oraz na stanowisku redaktora prowadzącego i sekretarza redakcji. Co pewien czas zmieniano szatę graficzną wydawnictwa, podnosząc poziom edytorski i wprowadzając kolorowe zdjęcia. Przy niezmienionej stronie tytułowej wprowadzano zmiennie stronę z konkursami krajoznawczymi i przyrodniczymi. Kolegium Redakcyjne "Wędrowca Małopolskiego", a szczególnie Kol. Antoni Hadała - sekretarz redakcji, stale zabiega o nowe ciekawe materiały krajoznawcze, nowe tytuły artykułów oraz autorów tekstów. W okresie dziesięciu lat przez 17 numerów nieregularnego wydawnictwa turystyczno-krajoznawczego "Wędrowiec Małopolski" przewinęło się 110 autorów ciekawych, bardzo często interesujących, a nawet nowatorskich tekstów. W okresie ostatnich dziesięciu lat ustaliła się kilkunastoosobowa grupa autorów stale współpracujących z Redakcją i Kolegium. Wszystkie prace w Kolegium Redakcyjnym i Redakcji prowadzone są społecznie, nie wypłaca się także honorarium dla autorów.
Zgodnie z "ustawą o obowiązkowym egzemplarzu" redakcja "Wędrowca Małopolskiego" wysyła wydawane czasopismo do wszystkich bibliotek uniwersyteckich, głównych bibliotek PTTK, Regionalnych Pracowni Krajoznawczych w kraju, wszystkich oddziałów PTTK w woj. podkarpackim oraz innych stałych odbiorców. Do innych form wydawniczych Pracowni zaliczyć można: katalogi wystaw krajoznawczych, foldery, składanki, oraz inne drobne druki ulotne.

Działalność wystawiennicza

W czytelni Regionalnej Pracowni Krajoznawczej od 15 listopada 1991 r. urządzono i powołano do działania Galerię Krajoznawczą PTTK "ROZMAITOŚCI", w której prezentowane są wystawy o tematyce krajoznawczej, przyrodniczej, ochrony zabytków i inne. W okresie od 1991 - 2008 r. zorganizowano łącznie 66 wystaw, w tym 48 ekspozycji w ostatnim okresie 10 lat. Średnio w każdym roku przygotowywane jest 4-5 wystaw krajoznawczych. Podstawową techniką wystawianych prac jest fotografia, ze zdjęciami kolorowymi, czarno-białymi oraz przetwarzanymi komputerowo. Rzadkością są także wystawy w innych technikach, np. plastyczne oraz wystawy pamiątek krajoznawczo-turystycznych.
Do najciekawszych wystaw urządzonych w okresie 1998 - 2008 zaliczyć należy:
1."Twierdze Polskie" - Leszka Świdra.
2."Arboretum w Bolestraszycach" - Jana Dareckiego - "Jano".
3."Moje magiczne miejsce" - Jerzego Wygody.
4."Kresy w fotografii" - Ingi Kunysz.
5."Rzeszów - taki był, lata 1978 - 1992" - Jerzego Wygody.
6."Jaskinie - wyprawa do wnętrza ziemi" - Janusza Płodzienia.
7."Barwy Zakarpacia" - Piotra Pyrcza.
8."Krym - półwysep rozmaitości" - Aleksandra Bara.
9."65 rocznica Zbrodni Katyńskiej - droga do prawdy" - Eugeniusza Taradajko.
10."Na ziemi i na niebie" - Antoniego Hadały, Łukasza Kuczmarza i Beaty Stybak.
11."Łopienka - jest takie miejsce na ziemi" - Zbigniewa Kaszuby.
12."Z wiatrem po górach" - Piotra Pyrcza.
13."Kraina na słupach" - Aleksandra Bara.
14."Pyszne lato" - Mieczysława Łypa.
15."W krainie opuszczonych cerkiewek" - Bogusława Florjana.

Wystawy cieszą się dużą popularnością wśród zwiedzających. Średnio każdą wystawę odwiedza od 50 - 250 osób. Prowadzone kroniki wystaw /3 zeszyty/ dokumentują działalność Galerii "Rozmaitości", autorów wystaw, pamiątki, katalogi, foldery i wpisy zwiedzających.

Regionalne Podkarpackie Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa /RPKIK/

Na wniosek grupy instruktorów krajoznawstwa woj. podkarpackiego decyzją ZG PTTK z dnia 18 grudnia 1993 r. reaktywowano działalność RPKIK z siedziba w Rzeszowie. Podobnie jak poprzedni PKIK, tak i Regionalne Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa znalazło siedzibę w Pracowni. W latach 1998 - 2008 Kolegium kontynuuje swą działalność na podstawie opracowanego przez Komisję Krajoznawczą ZG PTTK Regulaminu Kolegium. Do podstawowych zadań Kolegium należy programowanie pracy krajoznawczej instruktorów krajoznawstwa, oddziałowych komisji krajoznawczych, klubów krajoznawczych. Na zlecenie KK ZG PTTK regionalne kolegia instruktorów krajoznawstwa mianują na stopnie instruktorskie Instruktorów Krajoznawstwa Regionu, wnioskują o mianowanie na Instruktora Krajoznawstwa Polski i nadanie tytułu Zasłużonego Instruktora Krajoznawstwa.
Aktualny skład osobowy RPKIK w Rzeszowie jest następujący:
1. Karczmarzewski Andrzej - Rzeszów -przewodniczący kolegium.
2. Paprot Kazimierz - Nowa Dęba - wiceprzewodniczący.
3. Cebula Zygmunt - Rzeszów - sekretarz.
4. Habrat Helena - Krosno - członek,
5. Jońca Edmund - Rzeszów -członek.
6. Kozina Karol - Rzeszów - członek
7. Węgrzynowski Janusz - Przemyśl - członek.
Przyjęta jest powszechnie zasada, że Regionalne Kolegium jest Radą Programową dla działalności Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK. Zebrania Kolegium odbywają się w terminach zarządzanych przez przewodniczącego, nie rzadziej niż dwa razy w roku dla załatwiania bieżących spraw oraz realizacji regulaminu. W okresie ostatnich dziesięciu lat Regionalne Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa z siedzibą w Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Rzeszowie odbyło 26 zebrań. W ostatnich dwu latach 2007 i 2008 r. Kolegium dokonało weryfikacji list instruktorów krajoznawstwa na terenie woj. podkarpackiego z równoczesną wymianą druków legitymacji.

Weryfikacja odznak krajoznawczych
i turystycznych

W Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Rzeszowie mają siedzibę cztery referaty weryfikacyjne odznak krajoznawczych i turystycznych:

1.Referat weryfikacyjny odznaki krajoznawczej "Regionalna Odznaka Krajoznawcza" - ROK
Referat weryfikacyjny powołany został przez ZG PTTK dnia 24 czerwca 1993 r. z przydzielonym numerem ewidencyjnym - III. W składzie osobowym referatu znajdują się:
- Cebula Zygmunt - Rzeszów - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa,
- Jońca Edmund - Rzeszów - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa,
- Paprot Kazimierz - Nowa Dęba - Zasłużony Instruktor Krajoznawstwa,
Weryfikacja książeczek i przyznawanie odznak w stopniach ROK - brąz i ROK - srebro prowadzona jest od 1993 r. W wymienionym okresie do końca 2007 r. zweryfikowano i przyznano łącznie:
- ROK - w st. brązowym - 251 odznak,
- ROK - w st. srebrnym - 43 odznaki.
W okresie ostatnich dziesięciu lat, /1998 - 2007/:
- ROK - w st. brązowym - 59 odznak,
- ROK - w st. srebrnym - 32 odznaki.

Ponadto Zygmunt Cebula - pracownik RPK PTTK w Rzeszowie jest członkiem Centralnego zespołu Weryfikacyjnego Odznak Krajoznawczych przy ZG PTTK z numerem ewidencyjnym XI uprawnionym do weryfikowania kronik, książeczek i przyznawania Odznaki Krajoznawczej Polski /OKP/. W okresie od 6 lipca 1994 r. zweryfikował i przyznał:
- OKP - st. brązowy - 19 odznak,
- OKP - st. srebrny - 9 odznak,
- OKP - st. złoty - 4 odznaki,
- OKP - st. złoty z szafirem - 3 odznaki.

2. Zespół Weryfikacyjny "Regionalnej Odznaki Krajoznawczej Województwa Rzeszowskiego".
Powołany w 19984 r. przez ówczesny Zarząd Wojewódzki PTTK w Rzeszowie Zespół Weryfikacyjny Odznaki weryfikuje książeczki i przyznaje regionalne odznaki krajoznawcze o zasięgu byłego woj. rzeszowskiego. Łącznie w tym okresie zweryfikował i przyznał:
- w stopniu brązowym - 404 odznaki,
- w stopniu srebrnym - 85 odznak,
- w stopniu złotym - 53 odznaki.
W okresie ostatnich 10 lat /1998 -2007/ zweryfikował i przyznał:
- st. brązowy - 59
- st. srebrny - 28
- st. złoty - 14.

3. Referat Weryfikacyjny Odznaki "Turysta Przyrodnik".
Skład osobowy referatu: Jońca Edmund, Polański Sanisław, Cebula Zygmunt z numerem rejestracyjnym 24/KOP, powołany 22 grudnia 2000 r. przez Komisję Ochrony Przyrody ZG PTTK zweryfikował i przyznał w okresie do końca 2007 r. łącznie:
- w st. popularnym - 236 odznak,
- w st. mała brązowa - 95 odznak,
- w st. mała srebrna - 30 odznak,
- w st. mała złota - 5 odznak.
Ponadto zweryfikował i przekazał do KOP ZG PTTK w celu przyznania:
- w st. dużym srebrną - 1 odznakę,
- w st. dużym złotym - -
W 2008 r. w ustanowionym przez ZG PTTK "Roku Przyrody w PTTK" - referat zweryfikował i przyznał do 15 września 2008 r. "Jubileuszową Odznakę Turysta Przyrodnik" dla 21 osób.

4. Zespół Weryfikacyjny "Młodzieżowej Odznaki Krajoznawczej PTTK" - /MOK PTTK/
Powołany przez ZW PTTK w 1984 r. Zespół Weryfikacyjny MOK PTTK w okresie /1984 - 2007/ zweryfikował i przyznał łącznie 7 odznak. Zgodnie z Regulaminem MOK PTTK - zespół weryfikuje i przyznaje odznaki dla uczniów, którzy nie są członkami SKKT PTTK.

Zygmunt Cebula